Besigheid24
Die redding van swakke SOE – ‘n onmoontlike saak?
In die afgelope paar dekades het die rol van staatsbeheerde ondernemings (SOE’s) in Suid-Afrika en die res van Afrika onder die loep gekom. Van Eskom tot SAA, hierdie instansies het gefaal om die ekonomiese doen en late van die land te ondersteun, wat uiteindelik tot ‘n debat oor hul voortbestaan aanleiding gegee het. Die vraag is egter: kan ‘n doeltreffende reddingsplan vir swakke SOE’s werklik ‘n haalbare saak wees?
Die huidige toestand van SOE’s
Suid-Afrika se staatsbeheerde ondernemings het ‘n lang pad van soms suksesvolle werking na finansiële krisis en wanbestuur gegaan. Die proliferasie van korruptie en ineffisiëntie het tot groot verliese en krisisse gelei, wat die ekonomie van die land verder benadeel het. Eskom, wat verantwoordelik is vir die land se elektrisiteitsvoorsiening, het gereeld te doen gehad met kragonderbrekings as gevolg van swak bestuur en ‘n gebrek aan infrastruktuur. Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAA) het al jare se verliese gely en moes aanhou hulp ontvang van die regering om aan die lewe te bly.
Die onmoontlike saak van redding
Die idee om ailing SOE’s weer op koers te kry, bring ‘n hele aantal uitdagings met hom mee. Ten eerste is daar die kwesties van finansiering. Die regering het reeds miljarde rand geskend aan die redding van hierdie ondernemings, wat dikwels geld is wat van ander noodsaaklike dienste vandaan kom. Dit skep die vraag of dit regverdig is om belastingbetalers se geld te gebruik om ondernemings te ondersteun wat nie kan of wil goed bestuur nie.
Tweedens is daar die vraag van korruptie en wanbestuur. Die herstel van ‘n SOE vereis nie net finansiële hulp nie, maar ook ‘n kultuurverandering. As diegene wat aan die stuur van die SOE is nie gekwalifiseer of toegewyd is nie, sal die toekennings van hulpbronne, hoe groot ook al, waarskynlik verlore gaan. Die implementering van effektiewe bestuurstrukture en -proses is noodsaaklik, maar dit is nie ‘n maklik taak nie.
Die weg vorentoe
As ons die situasie objektief benader, is dit duidelik dat die onderhoud van swakke SOE’s nie net ‘n ekonomiese kwessie is nie, maar ook ‘n etiese een. Die regering moet ‘n besluit neem oor die prioriteite van hul begroting en of die voortbestaan van hierdie SOE’s werklik in die beste belang van die land is. Is dit nie meer sinvol om vloei van hulpbronne te stop en fokus op die ontwikkeling van nuwe en privaatinisiatiewe wat die mark meer doeltreffend kan dien nie?
In plaas van berge van skuld en die verliese wat deur die staat se beheer oor die SOE’s ontstaan, kan die fokus eerder geplaas word op die ondersteuning van entrepreneurskap en private ondernemings. Dit kan lei tot groter innovasie, werkgeleenthede en ‘n meer dinamiese ekonomie wat minder afhanklik is van staatsintervensie.
Samevatting
Die redding van ailing SOE’s is ‘n komplekse en uitdagende saak, een wat nie net ‘n ekonomiese implikasie het nie, maar ook ‘n morele. Met die tans heersende wanbestuur en die groeiende vraag na hulpbronne, lyk dit al hoe onwaarskynliker dat ‘n suksesvolle oplossing gevind kan word. Dit is dalk tyd dat Suid-Afrika die moed toon om te erken dat sommige staatsbeheerde ondernemings nie meer aan die standaard voldoen nie en dat dit nie altyd die beste oplossing is om te probeer om hulle te red nie. In die plek daarvan, moet die fokus wees op die ontwikkeling van ‘n gesonde en volhoubare ekonomie wat die behoeftes van sy mense kan dien.
